پناهگاه حیات وحش شادگان
نام منطقه

پناهگاه حیات وحش شادگان

1.تاریخ تاسیس منطقه از ابتدا تا کنون
این منطقه در سال 1351 به عنوان پناهگاه حیات وحش اعلام گردیده است.
 
2.موقعیت عمومی منطقه
این تالاب با طول جغرافیایی 48 درجه و 17 دقیقه تا 48 درجه و 50 دقیقه و عرض جغرافیایی 30 درجه و 17 دقیقه تا 30 درجه و 58 دقیقه در انتهای جنوب غربی ایران در جنوب استان خوزستان قرار داشته و از شمال به اهواز از غرب به رودخانه کارون وجاده آبادان اهواز از جنوب به رودخانه بهمنشیر و خلیج فارس و از شرق به خورموسی و خورغزلان در خلیج فارس محدود می شود.
3.     وسعت منطقه
وسعت این منطقه 328495 هکتار است.
 
4.     ویژگی و سیمای عمومی منطقه (شامل وضعیت توپوگرافی، چشم انداز، پوشش گیاهی، وضعیت عمومی حیات وحش و گونه های شاخص و کریدور ها)
تالاب و پناهگاه شادگان در اراضی پست جلگه یا دشت خوزستان و در ناحیه جنوب غربی کشور واقع شده است. این دشت توسط رسوبات آبرفتی پوشیده تالاب نیز پوشیده از رسوبات آبرفتی است. تالاب شادگان تالابی دائمی با آب شیرین، شور و لب شور است . عمده ترین منبع تأمین کننده آب تالاب، رودخانه جراحی بوده  و علاوه بر آن آب تالاب از طریق رودخانه کارون، جراحی و جزر و مد دریا از طریق خورهای ساحلی منتهی به تالاب همچون خور دورق، خور قناقه، خور ملح ، خورکویرین و... تأمین می شود. ارتفاع تالاب از سطح دریا 7-5 متر می باشد. تالاب شادگان اکوسیستمی ایده آل در منطقه بوجود آورده است بطوری که می توان آن را یک ذخیره گاه تلقی کرد. وجود پوشش گیاهی انبوه آن علاوه بر تامین علوفه و غذای مورد نیاز وحوش و پرندگان و آبزیان موجود, سبب بوجود آمدن مامن و پناهگاهی عالی برای حیات وحش منطقه شده است. جوامع گیاهی تالاب شادگان گونه های عمده چولان (جگن) , بردی(لوئی), نی (قصب), علف شور می باشد. گونه های دیگر آن نیز به لحاظ تجمع و همزیستی ویژه خود جوامع گیاهی متنوعی را بخصوص در لابلای جوامع گیاهی یاد شده بوجود آورده که گیاهان آلاله آبی و نیلوفر آبی از این نوع محسوب می شوند. در حاشیه تالاب شادگان و در اراضی خشک حاشیه گیاهان مرتعی (بوته ای ) چون کنگر وحشی, یولاف, سوروف, خارشتر, شوره, گل رنگ وحشی دیده می شوند علاوه بر گونه های فوق الاشاره گونه های درختی و درختچه ای از نوع گز و درخت نخل را در حاشیه تالاب که اهمیت اقتصادی تعیین کننده ای در شادگان دارند نیز مشاهده می گردد. حیات وحش تالاب عمدتاً پرندگان و سپس ماهیان و سایر آبزیان را شامل میشود. هر ساله تعداد بیشماری از گونه های مختلف پرنده های آبزی و کنار آبزی با شروع فصل پائیز ( و یا اواسط آن) از نقاط سرد شمالی بسوی اراضی مناطق جنوبی تر و گرمسیر بمنظور زمستان گذرانی, مهاجرت می نمایند. تالاب شادگان از این جهت یکی از مهم ترین زیستگاههای تالابی بشمار می آید. پرندگان مهاجر تالاب شامل انواع اردک ها, مرغابیها, غازها, قره غازها, پلیکان ها و فلامینگو است. اغلب این پرندگان حلال گوشت و قابل استفاده میباشند. از 495 گونه پرندگان شناسایی شده در کشور 154 گونه آن در تالاب وجود دارد که برخی از آنها عبارتند از اردک مرمری و گیلانشاه خالدار که از پرندگان نادر جهان محسوب می شوند. از انواع دیگر پرندگان می توان میوه خور, لیکوتالابی, چنگر, انواع کاکائی, خروس کولی, فلامینگو, تنجه و خوتکا و ... را نام برد. از آبزیان تالاب حدود 36 گونه ماهی در این تالاب شناسایی شده که مهمترین آنها عبارتند از : ماهی‌ بنی‌،ماهی‌ حمری‌،ماهی‌ گتان، ماهی‌ برزم‌،ماهی‌ شیربت‌ ،ماهی‌ شلج‌ ،ماهی‌ هامور، ماهی‌ کپور معمولی‌ و کپور رنگی‌ و کپور سرگنده‌ و کپور آینه‌ای‌, ماهی‌ بیاح‌ ،ماهی‌ شانک‌،ماهی‌ پیکو،کفشک‌ ماهی‌ و ماهی‌ صبور  علاوه‌ بر ماهیان‌ قابل‌ مصرف‌ فوِق الذکر انواع‌ ماهیان‌ و آبزیان‌ غیر قابل‌ مصرف‌ مانند گربه‌ ماهی‌ ،بوشلمبو، مارماهی‌ و کوسه‌ ماهی‌ در نقاط‌ مختلف‌ آبی منطقه‌ نیز وجود دارد.پستانداران‌ این‌ تالاب‌ ارزشمند نقش‌ اکولوژیک‌ قابل‌ توجهی‌ در تالاب‌ را بعهده‌ دارند. این‌ جانوران‌ با تنوع‌ گونه‌ های‌ خود در تمام‌ نقاط‌ تالاب‌ زیست‌ می کنند و با شرایط‌ مختلف‌ آن‌ سازگاری‌ یافته‌ اند. پستانداران خشکزی تالاب عبارتند از : گرگ‌،گراز،روباه‌،انواع‌ موش‌، شغال‌ ، راسو و کفتار . شایان‌ ذکر است‌ که‌ انواع‌ دوزیستان‌ و خزندگان‌ در حاشیه‌ تالاب‌ وجود داشته‌ که برغنای‌ آن‌ می‌افزایند. بدیهی‌ است‌ این‌ جانوران‌ بعنوان‌ طعمه‌ در پایداری‌ اکوسیستم‌ تالابی‌ شادگان‌ نقش‌ بسزائی‌ دارند. از مهمترین منابع تامین کننده آب این تالاب, آبهای ورودی از رودخانه جراحی, نهر بحره, مسیل مالح, بارندگیهای زمستانه و مقدار آبی است که از طریق جزر و مد خلیج فارس تامین می شود.در فصل پرآبی رودخانه کارون (از طریق نهر مارد) و رودخانه جراحی (از طریق نهرهای مختلف چون نهر عطش و رگبه و ...) و آبهای خلیج فارس (از طریق خوردورق , خور سلج و ...) وارد تالاب شادگان می گردد. به همین دلیل بخش شمالی تالاب شادگان دارای آب شیرین و بخش میانی و جنوبی آن به علت مجاورت با خورهای خلیج فارس (خوردورق) به ترتیب دارای نواحی آب لب شور و شور می باشد و این امر موجب می شود که ماهیان آب شیرین و آب شور در این تالاب مشاهده شود.بدین ترتیب با پدید آمدن اکوسیستم های متنوع موجبات بوجود آوردن اجتماعات متنوع در این تالاب فراهم گردیده است.  
5.     جاذبه های اکوتوریستی
·        اکوسیستم غنی تالابی و جزر و مدی
·        گردشگری ساحلی
·        وجود حیات وحش غنی جانوری و گیاهی
6.     وضعیت عمومی اقتصادی و اجتماعی
علاوه‌ بر ارزشهای‌ اکولوژیک‌ تالاب‌ شادگان‌ که‌ خود به‌ تنهائی‌ قابل‌ ملاحظه‌ و تعمق‌ می‌باشد بعنوان منشأ حرکت‌ و اقدام‌ مقتضی‌ در جهت‌ حفاظت‌ آن‌ و بعبارتی‌ بهره‌ وری‌ معقول‌ همراه‌باحمایت‌ جدی‌ از تالاب‌ قرار گیرد، و لذا ارزشهای ‌اقتصادی‌ و اجتماعی ‌و فرهنگی‌ متنوعی‌ بر آن‌ متصور است‌. این‌ تالاب‌ از نظر تولید علوفه‌ حائزتوجه‌ زیادی‌ است‌ زیرا با ذخیره‌ عظیم‌ پوشش‌ گیاهی‌ خود و داشتن‌ گونه‌ های‌ خوش‌ خوراک‌ یکی‌ از منابع‌ اصلی‌ تأمین‌ علوفه‌ دامی‌ در منطقه‌ است‌ .تالاب‌ شادگان‌ دارای‌ ذخیره‌ غذائی‌ حدود 900 هزار تن‌ علوفه‌ در سال است‌ .این‌ منبع‌ همواره‌ تامین‌ کننده‌ هزاران‌ دام‌ محلی‌ و دامهای‌ اطراف‌ منطقه‌ بوده‌ است‌ اهالی‌ شادگان‌ (بخش‌ روستانشین‌)با تهیه‌ علوفه‌ و تغذیه‌ دامها از یکسو و فروش‌ لبنیات‌ حاصله‌ مختلف‌ از سوی‌ دیگر،وابستگی‌ شدید اقتصادی‌ به‌ تالاب‌ دارند. وجود ذخیره‌ قابل‌ توجه‌ ماهیان‌ شیلاتی‌ در آبهای‌ تالاب‌ و صید آن‌ ها توسط‌ صیادان‌ بومی‌ جهت‌ تغذیة‌ خانوادگی‌، فروش‌ در بازار اشتغال‌ و رونق‌ اقتصاد خانواده‌ های‌ روستائی‌ را بهمراه‌ دارد. حضور هزاران‌ مرغابی‌ در آبهای‌ هور شکار آنها توسط‌ حاشیه‌ نشینان‌ هم‌ در تأمین‌ پروتئین‌ مورد نیاز و هم‌ در رونق‌ اقتصادی‌ اهالی‌ نقش‌ عمده‌ و تعیین‌ کننده‌ ای‌ دارد . عرصه‌ آبی‌ هور شادگان‌ در مواقع‌ سیلابی‌ شدن‌ رودخانه‌ های‌ جراحی‌ و مارون‌ بدلیل‌ پذیرش‌ مقادیر عظیمی‌ از آبهای‌ مازاد و کنترل‌ آن‌ نقش‌ بسیار مؤثری‌ در مهار سیلاب‌ ها و کاهش‌ اثرات‌ تخریبی‌ آن‌ داشته‌ و دارد . همین‌ امر از دیدگاه‌ اقتصادی‌ و اجتماعی‌ حائز توجه‌ جدی‌ بوده‌ و بعنوان‌ یک‌ ویژگی‌ حیات‌ بخش‌ در منطقه‌ مورد توجه‌ قرار می‌ گیرد.وجود تعداد قابل‌ توجهی‌ از پرندگان‌ بومی‌ و مهاجر همچنین‌ هنگام‌ پرآبی‌ ، وجود مناظرسبز و شاداب‌ تالابی‌ از لحاظ‌ زیبای‌ شناختی‌ و اکوتوریستی حائز توجه‌ واهمیت‌ فراوان‌ است. همچنین به لحاظ استعداد و پتانسیل وافر‌ این‌ تالاب‌ از آن به‌ عنوان‌ یک‌ کانون‌ پژوهش‌ و تحقیق‌ نیز می توان نام برد که‌ هر ساله‌ تعداد زیادی‌ از دانشجویان‌ و افراد علاقمند به‌ تحقیق‌ را به‌ سوی‌ خود جلب‌ می‌ نماید.
7.     تعارضات مهم منطقه
·        کاهش آب ورودی از شریان اصلی تالاب (رودخانه جراحی) به درون آن بدلیل ایجاد سدهای مخزنی در بالا دست و ایجاد طرح های وسیع آبیاری و
 
زهکشی اراضی بالادست بدون مطالعه و ارزیابی دقیق زیست محیطی و در نظر گرفتن حق آبه مناسب برای تالاب

·       
وجود خطوط لوله انتقال نفت و فرآورده های آن از درون تالاب
· ایجاد جاده های ارتباطی در درون پناهگاه شامل جاده آبادان- سر بندر- جاده اسکله خوردورق- جاده ابوخضیر، جاده پاسگاه انتظامی خور گوبان،ایستگاه
 
متروکه خط آهن و احداث باند دوم جاده آبادان – ماهشهر و ایجاد جاده برای تعویض خطوط لوله فرآورده های نفتی
·        احداث خط انتقال برق فشار قوی در تالاب